ГалоўнаяНавіныНавіны бібліятэк
Канферэнцыя “Развіццё нацыянальнай літаратуры і чытання ў краінах СНД”
Тэставы доступ да часопісаў выдавецтва DeGruyter

Караткевіч па-руску: без купюр

Караткевіч па-руску: без купюр
Іншыя навіны

Уладзімір Караткевіч – адзін з самых складаных для перакладу творцаў. У серыі «Беларуская класіка па-руску» («Белорусская классика на русском языке») у выдавецтве «Беларусь» сёлета пабачылі свет яго творы «Каласы пад сярпом тваім» («Колосья под серпом твоим») і «Ладдзя Роспачы» («Ладья Отчаяния»).

Пад вокладкай апошняга выдання, акрамя навелы, якая дала назву кнізе, змешчаны «Сівая легенда» («Седая легенда») і паэма «Чазенія» («Чозения»), а таксама аповесці «Цыганскі кароль» («Цыганский король») і «Лісце каштанаў» («Листья каштанов»). Такім чынам вызначыў жанр твораў сам Уладзімір Караткевіч.

Летась у тым жа выдавецтве выйшла аповесць «Дзікае паляванне караля Стаха» («Дикая охота короля Стаха»). Неабходнасць новых перакладаў вынікала з таго факта, што ранейшыя, зробленыя яшчэ ў савецкія часы, былі з рэдактарскімі купюрамі, з якімі і выходзілі па-беларуску. Напрыклад, у рамане «Каласы пад сярпом тваім» аб’ём ліквідаванага тэксту складаў прыкладна 30 адсоткаў. Цяпер, калі ў 25-томавым Зборы твораў Уладзіміра Караткевіча друкуюцца тэксты ў аўтарскім варыянце, без цэнзарскіх правак і скарачэнняў, магчымасць па-новаму прачытаць творы пісьменніка ёсць і ў рускамоўнага чытача. Гэта дае глыбейшае разуменне айчынных гістарычных рэалій.

Пераствораны з мовы арыгінала тэкст лічыцца тым лепшым, чым менш у ім адчуваецца прысутнасць перакладчыка. Але чым больш у арыгінальным тэксце адлюстраваны нацыянальныя асаблівасці і гістарычны кантэкст, тым больш складаныя задачы паўстаюць перад перакладчыкам. Ён сутыкаецца з дылемай: альбо даць пэўныя тлумачэнні адносна таго, што можа быць незразумелым асобам, блізка не знаёмым з гісторыяй і культурай краіны, дзе адбываецца дзеянне, альбо зусім нівеляваць культурнагістарычны ракурс. А апошняе нязменна вядзе да збяднення тэксту. Ці мае на гэта права той, хто перастварае тэксты?

Вось што расказаў карэспандэнту «ЛіМа» перакладчык твораў Уладзіміра Караткевіча Пятро Жаўняровіч:

– У кнігу «Дзікае паляванне караля Стаха» ўключыў асобныя каментары. Да некаторых слоў зрабіў спасылкі на старонцы. Напрыклад, слова «андарак» не пераклаў як «понёва». Нешта блізкае да гэтага элемента беларускага касцюма, хаця і не зусім тое, ёсць і ў рускім народным. На старонцы зрабіў спасылку. Мог бы напісаць проста «юбка», але тут знік бы каларыт і нацыянальная аснова. Тое ж наконт свята Купалля. У рускіх такога няма – нават у слоўніках не фігуруе слова. Для іх традыцыйнае свята Івана Купалы. Назва «Купалле» не выкарыстоўваецца. Атрымліваецца, і ў дадзеным выпадку патрэбна тлумачэнне. Альбо ёсць спадзяванне на тое, што рускі чытач сам зразумее і ўсвядоміць. Але ўсвядоміць можа толькі рускамоўны беларус. Калі ж чытач – жыхар, напрыклад, Іркуцкай вобласці, то можа і не зразумець...

Паводле расповеду перакладчыка, яго мэтай было максімальна перадаць і нацыянальны каларыт, і тую ідэю, якая была закладзена ў кожным тэксце. На жаль, пра «Дзікае паляванне караля Стаха» пад уплывам аднайменнага фільма склалася памылковае ўражанне як пра псіхалагічную дэтэктыўную аповесць. Тое, пра што там распавядаецца, магло адбывацца ў любой краіне. Ідэя ж твора заключалася ў тым, каб паказаць, што ў ХІХ стагоддзі Беларусь знаходзілася на скрыжаванні цывілізацыйных патокаў і наколькі цяжка было народу ўсвядоміць сваю самасць.

Блізкая і ідэя рамана «Каласы пад сярпом тваім». ХІХ стагоддзе – перыяд нацыянальна-вызваленчай барацьбы для ўсёй Еўропы. Напрыклад, Італія аб’ядналася ў гэты час. Не былі выключэннем, змагаліся за сваю дзяржаўнасць і беларусы... Тое, што павыкрэслівалі рэдактары ў савецкія часы, тычылася ў асноўным гістарычных рэалій дзяржаватворчасці, незалежніцкіх тэндэнцый... Дарэчы, пры перастварэнні «Каласоў» прыдаліся і паэтычныя здольнасці перакладчыка: у тэксце рамана ёсць вершы і песні. Аўтарам некаторых з’яўляецца галоўны герой твора Алесь Загорскі. У хвіліну найвастрэйшага душэўнага болю ён звяртаецца да роднай мовы:

Ад палеткаў райскіх лёгкай ступой
Збочу я да пякельных катлоў,
Калі першы ж анёл на мове маёй
Мне не скажа: «Братка, здароў!»

Тэкст, перададзены па-руску, адлюстроўвае ідэйны пасыл верша вельмі блізка да арыгіналу:

Со спокойным сердцем к адским котлам
Я сверну от райских садов,
Если первый же ангел не скажет мне там
По-родному: «Братец, здоров!»

Ёсць паэтычныя ўкрапленні і ў творах кнігі «Ладдзя Роспачы». Пераствораныя па-руску, яны захавалі і каларыт, і самабытнасць.

Аўтар публікацыі: Яна Будовіч.

Крыніца: Звязда


Навіны

Калядная зорка

4 Сне 2020

Новы год і Раство – бадай што самыя чаканыя даты сусветнага календара. Нягледзячы на тое, што для паловы насельніцтва нашай планеты гэтыя святы прыпадаюць на халодную пару года, складана прыгадаць больш цёплую і ўтульную атмасферу ў дамах і на вуліцах.

Кніжныя выстаўкі

4 Сне 2020

Выдавецкі дом “Звязда” зноў радуе чытачоў новымі кнігамі. Распавядзём пра чатыры навінкі. Тэматычны дыяпазон часткова класічны: дзіцячыя кнігі і літаратура пра вайну, аднак адно з выданняў – даніна памяці адметнаму беларускаму паэту, які, на жаль, даволі рана пайшоў з жыцця.

Навіны бібліятэк

3 Сне 2020

28 лiстапада 1923 года ў мiнскiм камсамольскiм клубе «КIМ» сабралiся шэсць маладых пiсьменнiкаў: Мiхась Чарот, Анатоль Вольны, Алесь Дудар, Андрэй Александровiч, Язэп Пушча – i вырашылi стварыць лiтаратурнае аб'яднанне, якое ўвойдзе ў гiсторыю беларускай лiтаратуры пад назвай «Маладняк».

Да 100-годдзя літаб'яднання "Маладняк"

28 Ліс 2020

“Маладняк” – цяпер так магла б абазвацца якая-небудзь каляфутбольная брыгада з прэтэнзіяй, а 95 гадоў таму маладыя літаратары назвалі так сваё аб’яднанне. У шэрагах “Маладняка” былі такія вядомыя пісьменнікі, як Міхась Чарот, Анатоль Вольны, Міхась Лынькоў, Кандрат Крапіва, Пятро Глебка, Алесь Дудар, Міхась Зарэцкі, Кузьма Чорны, Ян Скрыган, Пятрусь Броўка, Уладзімір Дубоўка, Язэп Пушча і многія іншыя. Маладыя, моцныя, амбітныя і таленавітыя творцы з неймавернай энергіяй узяліся за справу стварэння новай культуры. Пры гэтым іх інтарэсы не абмяжоўваліся выключна літаратурай.

Да 100-годдзя літаб'яднання "Маладняк"

5 снежня спаўняецца 80 гадоў ветэрану Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, высокакваліфікаванаму спецыялісту ў галіне бібліятэчнай справы Марыі Уладзіміраўне Сокал

5 Сне 2020

Нарадзілася Марыя Уладзіміраўна ў в. Падлессе Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Скончыўшы ў 1957 годзе сярэднюю школу, яна паступіла ў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага (цяпер – Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка).

Партрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах

111