ГалоўнаяНавіныПартрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах
Вечар памяці
Полымя на палітры

Ніна Барысаўна Ватацы – бібліёграф, літаратуразнавец, заслужаны дзеяч культуры Беларусі

Ніна Барысаўна Ватацы – бібліёграф, літаратуразнавец, заслужаны дзеяч культуры Беларусі
Іншыя навіны

Вялікі ўклад у развіццё літаратурнай бібліяграфіі краіны, распрацоўку яе методыкі, даследаванне жыцця і творчасці славутага беларускага паэта М. Багдановіча ўнесла выдатны бібліёграф, літаратуразнаўца, заслужаны дзеяч культуры Беларусі, член Саюза пісьменнікаў Беларусі Ніна Барысаўна Ватацы (14.05.1908 – 03.08.1997).

Нарадзілася яна ў г. Вендэне Ліфляндскай губерні (цяпер г. Цэсіс, Латвія). З 1926 г. жыла ў Мінску. У 1927 г. паступіла на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ, пасля заканчэння якога пачала працаваць у Дзяржаўнай бібліятэцы БССР. У 1936 г. Ніна Барысаўна пераехала ў Архангельск, дзе працавала ў краявой бібліятэцы, потым былі Кіраўск, Ульянаўск. У час вайны загадвала бібліятэкай эвакашпіталя ў г. Мелекесе Ульянаўскай вобласці. У 1945 г. Н.Б. Ватацы вярнулася ў Мінск і пачала працаваць у аддзеле беларускай літаратуры і бібліяграфіі Дзяржаўнай бібліятэкі БССР, якая з гэтага часу і да апошніх дзён жыцця выдатнага бібліёграфа стала яе другім домам. Акрамя работы ў бібліятэцы Ніна Барысаўна займалася прафесійнай падрыхтоўкай бібліятэчных кадраў. У 1946–1956 гг. яна па сумяшчэнні выкладала на бібліятэчным факультэце Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага.

8.jpg

“Паслуговы спіс” бібліяграфічнай дзейнасці Н.Б. Ватацы шырокі і шматгранны. Друкавацца пачала ў 1932 г. Тады ў часопісе “Кніга – масам” з’явіўся яе артыкул, прысвечаны пытанням афармлення выданняў. Першы кароткі бібліяграфічны паказальнік Ніны Барысаўны “Якуб Колас” убачыў свет у 1952 г., спачатку ў Мінску, а потым і ў Маскве. У 1953 г. з’явіўся паказальнік “Янка Купала”. Наступныя персанальныя бібліяграфічныя дапаможнікі былі прысвечаны М. Багдановічу, П. Броўку, П. Глебку, Я. Коласу, Я. Купалу, А. Куляшову, К. Крапіве і іншым беларускім пісьменнікам. У 1957 г. у Маскве ў серыі прац Дзяржаўнай бібліятэкі СССР імя У.І. Леніна па прапагандзе літаратуры народаў СССР ўбачыў свет рэкамендацыйны паказальнік Н.Б. Ватацы “Белорусская литература”.

Значнымі вехамі ў беларускай бібліяграфіі сталі складзеныя Нінай Барысаўнай навукова-дапаможныя паказальнікі: “Мастацкая літаратура Савецкай Беларусі” ў двух выпусках (1962, 1971), “Беларуская савецкая драматургія” (1967) і “Беларуская драматургія” (1993), “Беларускае літаратуразнаўства і крытыка” (1964). Такога кшталту выданняў у беларускай літаратурнай бібліяграфіі дасюль не існавала. Яны адлюстроўвалі звесткі пра кнігі пісьменнікаў Беларусі на беларускай і рускай мовах, у тым ліку надрукаваныя за межамі рэспублікі, арыгінальныя выданні анталогій, альманахаў, зборнікаў і іх перакладаў на мовы народаў СССР; драматургічныя творы, у тым ліку і не надрукаваныя, але пастаўленыя тэатрамі; літаратуразнаўчыя і крытычныя выданні і інш. Бібліяграфічныя паказальнікі Н.Б. Ватацы адрозніваліся складанай структурай, многія з іх мелі грунтоўныя прадмовы, якія ўяўлялі сабой своеасаблівыя літаратуразнаўчыя працы, уключалі цэлы комплекс дапаможных паказальнікаў і прызначаліся даследчыкам, аспірантам, студэнтам, бібліятэкарам. У 1988 г. у Маскве выйшаў рэкамендацыйны паказальнік “Белорусская литература”, складзены Н.Б. Ватацы сумесна з М.А. Каваленка і Р.Ф. Сіпаковай. Ніна Барысаўна рэдагавала рэтраспектыўны ўніверсальны паказальнік “Кніга Беларусі: 1517–1917” (1986), ёй належыць і ўступны артыкул да яго другой часткі “Выданні на беларускай мове, XIX – пачатак XX ст.”.

Н.Б. Ватацы спалучала працу ў галіне бібліяграфіі з дзейнасцю літаратуразнаўцы. Яшчэ ў 1950-я гады яна пачала сістэматычна даследаваць творчасць выдатнага беларускага паэта М. Багдановіча і прысвяціла гэтай працы некалькі дзесяцігоддзяў. Сустракалася са многімі людзьмі, якія мелі дачыненне да паэта, пісала сотні лістоў у розныя куткі Савецкага Саюза, збірала рукапісныя, друкаваныя дакументы, фотадакументы. Дзякуючы яе дзейнасці ў Літаратурны музей М. Багдановіча трапілі рэдкія і ўнікальныя матэрыялы. Плёнам даследавання Н.Б. Ватацы сталі альбом-выстаўка “Максім Багдановіч. Жыццё і творчасць” (1968, разам з А.А. Лойкам), зборнік успамінаў і біяграфічных матэрыялаў “Шлях паэта” (1975), бібліяграфічны паказальнік твораў паэта, аўтографаў і крытычнай літаратуры аб ім “Максім Багдановіч” (1977), зборнік гісторыка-літаратурных артыкулаў “Шляхі” (1986), а таксама шматлікія выступленні ў перыядычным друку.

10.jpgЛітаратуразнаўчыя інтарэсы Н.Б. Ватацы не абмяжоўваліся зваротам да асобы М. Багдановіча. Разам з літаратуразнаўцам Н.І. Лапідусам яна выдала працы “Лев Толстой и Белоруссия” (1978) і “А.С. Пушкин и Белоруссия” (1979), з Я.І. Садоўскім склала кнігу ўспамінаў пра П. Труса, прымала ўдзел у выданні чатырохтомнага Збору твораў П. Глебкі.

Праца Н.Б. Ватацы ў галіне айчыннай літаратурнай бібліяграфіі і яе літаратуразнаўчая дзейнасць былі высока ацэнены і адзначаны дзяржавай. Адной з першых сярод бібліятэчных работнікаў ёй прысвоена ганаровае званне заслужанага дзеяча культуры БССР (1963). Памяці вядомага бібліёграфа прысвечаны Першыя кнігазнаўчыя чытанні, праведзеныя ў 1998 г. Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі. Работа па вывучэнні творчай спадчыны Н.Б. Ватацы працягваецца і сёння.

Больш падрабязную інфармацыю можна знайсці на партале Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі ў раздзеле “Славутыя імёны”: “Класік беларускай літаратурнай бібліяграфіі Н.Б. Ватацы: да 100-годдзя з дня нараджэння”.

Матэрыял прадастаўлены навукова-даследчым аддзелам бібліяграфіі.

Навіны

Памiж iмпрэзай i шапiкам

22 Лют 2020

21 лютага мы адсвяткавалі Дзень роднай мовы. Некалi Вальтэр сказаў: “Усе найгалоўныя замежныя мовы можна вывучыць за шэсць гадоў, але для вывучэння сваёй недастаткова i цэлага жыцця”.

Навіны бібліятэк

Сустрэча з адвакатам аб захаванні інтарэсаў непаўналетніх пры разводзе і падзеле маёмасці

21 Лют 2020

20 лютага 2020 г. Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі і Беларускай рэспубліканскай калегіяй адвакатаў у рамках мерапрыемстваў па інфармацыйна-прававой асвеце грамадзян была арганізавана і праведзена штомесячная тэматычная сустрэча з адвакатам “Непаўналетнія: захоўваем інтарэсы пры разводзе і падзеле маёмасці”.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

22 лютага 1945 года. 77 дзён да Перамогі

22 Лют 2020

Налёты савецкай авіяцыі на гарады Германіі. Становішча ў Берліне. Падрыхтоўка да святкавання Дня Чырвонай арміі. Газета “Ленінская праўда” (Дзяржынскі раён) (№ 13).

Праект “100 дзён да Вялікай Перамогі. Па старонках беларускіх газет 1945 г.”

Пра дзень роднай мовы ў бібліятэцы даведаліся гледачы праграмы “Добрай раніцы, Беларусь!”

21 Лют 2020

У эфіры тэлеканала “Беларусь 1” намеснік генеральнага дырэктара Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Алена Далгаполава расказала пра тое, што падрыхтавалі супрацоўнікі “алмаза ведаў” да Міжнароднага дня роднай мовы.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

УДК на беларускай мове для арганізацыі краязнаўчых фондаў

21 Лют 2020

20 лютага ў Мінскай абласной бібліятэцы імя А.С. Пушкіна адбыўся практыкум “Ужыванне Універсальнай дзесятковай класіфікацыі на беларускай мове для арганізацыі краязнаўчага фонду публічнай бібліятэкі і яго адлюстравання ў электронным каталогу”, падрыхтаваны Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі.

Навіны Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Пра прафесію бібліятэкара – у эфіры тэлеканала "Беларусь 1"

20 Лют 2020

Фізічныя нагрузкі і праца з лічбамі – такое апісанне не вельмі падобна на будні бібліятэкара. Аднак Ульяна Копцік, бібліятэкар 1-й катэгорыі аддзела захоўвання спецыялізаваных фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, разбурыла стэрэатыпы пра ўласную прафесію.

Партрэты: гісторыя бібліятэкі ў асобах

111